การพยาบาลปริศัลยกรรม: การผ่าตัดคลอดร่วมกับการผ่าตัดมดลูกทางหน้าท้องในสตรีตั้งครรภ์ที่มีภาวะรกเกาะลึก - Chadaporn Doneisaun; Phinruethai Praditsilp; Rattana Permpech (Nursing Research and Innovation Journal, 2026)
ภาวะรกเกาะลึก เป็นภาวะแทรกซ้อนทางสูติศาสตร์ที่มีความรุนแรงและเป็นสาเหตุสำคัญของการตกเลือดหลังคลอด การตัดมดลูกฉุกเฉิน และการเสียชีวิตของมารดา พยาธิสรีรวิทยาของภาวะรกเกาะลึกเกิดจาก chorionic villi แทรกตัวผิดปกติผ่าน decidua basalis เข้าสู่ชั้นกล้ามเนื้อมดลูก ส่งผลให้รกไม่สามารถลอกตัวออกจากผนังมดลูกหลังทารกคลอดตามกลไกปกติ ความเสี่ยงของการเกิดภาวะรกเกาะลึกเพิ่มขึ้น พบในสตรีตั้งครรภ์ที่มีประวัติการผ่าตัดคลอด การขูดมดลูก การผ่าตัดเนื้องอกมดลูก หรือหัตถการอื่น ๆ ที่ทำให้เกิดแผลเป็นภายในโพรงมดลูก อัตราการผ่าตัดคลอดทั่วโลกเพิ่มขึ้นส่งผลให้อุบัติการณ์ของภาวะรกเกาะลึกเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะจำนวนครั้งของการผ่าตัดคลอดเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของการเกิดโรคในการตั้งครรภ์ครั้งถัดไป สหพันธ์สูตินรีเวชและสูตินรีเวชนานาชาติ จำแนกภาวะรกเกาะลึกเป็น 3 ระดับ ได้แก่ 1) placenta accreta รกยึดติดกับผนังมดลูกโดยไม่ลุกลามเข้าสู่ชั้นกล้ามเนื้อมดลูก 2) placenta increta เนื้อรกลุกลามเข้าสู่ชั้นกล้ามเนื้อมดลูก และ 3) placenta percreta เนื้อรกทะลุผ่านชั้นเยื่อหุ้มมดลูกและลุกลามเข้าสู่อวัยวะข้างเคียง โดยแบ่งย่อยเป็นระดับ 3A, 3B, และ 3C ตามระดับการลุกลามเข้าสู่เยื่อหุ้มมดลูก กระเพาะปัสสาวะ หรืออวัยวะภายในอุ้งเชิงกราน จำแนกระดับความรุนแรงของโรคมีความสำคัญต่อการวางแผนการรักษา การเตรียมความพร้อมของทีมสหสาขาวิชาชีพ การจัดสรรทรัพยากร และการวางแผนการพยาบาลปริศัลยกรรม การจำแนกระดับความรุนแรงของโรคอย่างถูกต้องช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของผลลัพธ์ในการผ่าตัด มาตรฐานการรักษาภาวะรกเกาะลึก คือ การผ่าตัดคลอดร่วมกับการตัดมดลูกและทิ้งรกไว้ในโพรงมดลูกโดยหลีกเลี่ยงการดึงรก เพื่อลดภาวะตกเลือดรุนแรงหลังคลอด และลดอัตราการเสียชีวิตของมารดา การผ่าตัดนี้มีความซับซ้อนสูงและมีความเสี่ยง ได้แก่ การเสียเลือดปริมาณมาก การบาดเจ็บต่ออวัยวะข้างเคียง เวลาการผ่าตัดนาน และได้รับเลือดปริมาณมาก ความสำเร็จในการรักษาควรวางแผนก่อนการผ่าตัดอย่างรอบคอบ โดยเตรียมเลือดและส่วนประกอบของเลือด ทรัพยากรทางศัลยกรรม และทีมสหสาขาวิชาชีพ ได้แก่ สูติแพทย์ วิสัญญีแพทย์ ศัลยแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะ รังสีแพทย์ กุมารแพทย์ พยาบาลปริศัลยกรรม พยาบาลวิสัญญี เจ้าหน้าที่คลังเลือด และบุคลากรสุขภาพอื่น ๆ การปฏิบัติงานร่วมกันของทีมสหสาขาวิชาชีพช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษา ส่งเสริมความปลอดภัยของมารดาและทารกแรกเกิด บทความวิชาการมีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์หลักฐานเชิงประจักษ์ในปัจจุบันและนำเสนอแนวปฏิบัติการพยาบาลปริศัลยกรรมในสตรีตั้งครรภ์ที่มีภาวะรกเกาะลึกที่เข้ารับการผ่าตัดคลอดร่วมกับการตัดมดลูก ข้อเสนอแนะของแนวปฏิบัติงานจากหลักฐานเชิงประจักษ์ เวชปฏิบัติสากล และองค์ความรู้ในปัจจุบันด้านการพยาบาลปริศัลยกรรม เพื่อสนับสนุนการดูแลผู้ป่วยอย่างเป็นระบบในระยะก่อนผ่าตัด ระยะผ่าตัด และระยะหลังผ่าตัด เนื้อหาครอบคลุมเกี่ยวกับการประเมินความเสี่ยง การคัดกรองสตรีตั้งครรภ์ การวินิจฉัยก่อนคลอดด้วยการตรวจอัลตราซาวนด์และการตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า การจำแนกระดับความรุนแรงของโรคตามเกณฑ์ของ International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO) การวางแผนการรักษาร่วมกับทีมสหสาขาวิชาชีพ การเตรียมเลือดและส่วนประกอบของเลือด เครื่องมือและอุปกรณ์ศัลยกรรมเฉพาะทาง ความพร้อมของห้องผ่าตัด การเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อนขณะผ่าตัด การพยาบาลหลังผ่าตัดในห้องพักฟื้น และการส่งต่อผู้ป่วยไปยังหอผู้ป่วยวิกฤตอย่างปลอดภัย โดยเน้นมาตรฐานการสื่อสารการส่งต่อข้อมูลผู้ป่วยอย่างถูกต้อง และการประสานงานอย่างมีประสิทธิภาพระหว่างทีมสหสาขาวิชาชีพ เพื่อความต่อเนื่องและคุณภาพในการดูแลผู้ป่วย การสังเคราะห์วรรณกรรมและเวชปฏิบัติ พบว่าความสำเร็จของการดูแลผู้ป่วยที่มีภาวะรกเกาะลึกมิใช่ความเชี่ยวชาญของสูติแพทย์เท่านั้น แต่มาจากการบูรณาการแนวปฏิบัติของทีมสหสาขาวิชาชีพและการพยาบาลปริศัลยกรรมที่สอดคล้องกันตลอดกระบวนการรักษา โดยพยาบาลปริศัลยกรรมมีหน้าที่รับผิดชอบสำคัญในการประเมินความเสี่ยงต่าง ๆ การเตรียมผู้ป่วย การบริหารทรัพยากร การตรวจสอบความพร้อมของเครื่องมือและเวชภัณฑ์ทางการแพทย์ เลือดและส่วนประกอบของเลือด การประสานงานและการสนับสนุนการปฏิบัติงานของทีมผ่าตัด การประเมินและป้องกันภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดได้ทัน การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ การส่งต่อข้อมูลสำคัญของผู้ป่วยอย่างถูกต้อง และการพยาบาลอย่างต่อเนื่องในระยะหลังผ่าตัด การปฏิบัติตามมาตรฐานการดูแลผู้ป่วยจากหลักฐานเชิงประจักษ์และการสื่อสารระหว่างวิชาชีพอย่างมีประสิทธิภาพ มีความสำคัญในการลดความคลาดเคลื่อนทางคลินิก เพิ่มความพร้อมของทีมรักษา ลดภาวะแทรกซ้อนจากการตกเลือด ส่งเสริมความปลอดภัยของผู้ป่วย และเพิ่มผลลัพธ์ทางสุขภาพของมารดาและทารก ความรู้จากบทความนี้สามารถประยุกต์ใช้ในการพัฒนามาตรฐานด้านการพยาบาลปริศัลยกรรม การพัฒนาสมรรถนะของพยาบาลปริศัลยกรรม การกำหนดความพร้อมของทีมสหสาขาวิชาชีพ การพัฒนาระบบบริการสุขภาพ การสร้างแนวปฏิบัติทางคลินิก และสนับสนุนการพัฒนาคุณภาพการพยาบาลปริศัลยกรรมที่ยั่งยืน สรุปการดูแลสตรีตั้งครรภ์ที่มีภาวะรกเกาะลึกจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือของทีมสหสาขาวิชาชีพและการพยาบาลปริศัลยกรรมอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมระยะก่อนผ่าตัด ระยะผ่าตัด และระยะหลังผ่าตัด การประเมินความเสี่ยงอย่างแม่นยำ การเตรียมความพร้อมของทีมสหสาขาวิชาชีพ เลือดและส่วนประกอบของเลือด ทรัพยากรและอุปกรณ์เฉพาะทางศัลยกรรม ร่วมกับการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ และการประยุกต์ใช้หลักฐานเชิงประจักษ์ ทั้งหมดเป็นองค์ประกอบของการพยาบาลปริศัลยกรรมคุณภาพสูง ช่วยลดภาวะตกเลือด การตัดมดลูกฉุกเฉิน การเสียชีวิตของมารดา เพิ่มความปลอดภัยของมารดาและทารก และยกระดับคุณภาพการพยาบาลปริศัลยกรรมด้านสูติศาสตร์ให้สอดคล้องกับมาตรฐานวิชาชีพระดับสากล การปฏิบัติตามมาตรฐานการพยาบาลปริศัลยกรรมตามหลักฐานเชิงประจักษ์ ช่วยส่งเสริมความปลอดภัยของผู้ป่วย ยกระดับคุณภาพของบริการทางสุขภาพ และสนับสนุนการพัฒนางานพยาบาลสูติศาสตร์อย่างยั่งยืนในโรงพยาบาลตติยภูมิ คำสำคัญ : การผ่าตัดคลอดร่วมกับตัดมดลูกทางหน้าท้อง การพยาบาลปริศัลยกรรม ภาวะรกเกาะลึก