ปัจจัยทำนายความตั้งใจในการปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ในมารดาหลังคลอด - Vorrapun Phadungyotee; ภาวนา พรหมเนรมิต; พรศรี ดิสรเตติวัฒน์; เทวิกา โชคประสานชัย; สุดจิต ลิบลับ; วราพร รุ่งโรจน์ประทีป (Nursing Research and Innovation Journal, 2026)
การระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 หรือ โควิด 19 ส่งผลกระทบต่อสุขภาพของมารดาหลังคลอดทั้งด้านร่างกายและจิตใจ จากการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยา รวมถึงการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันที่ลดลง หากมารดาหลังคลอดมีการติดเชื้อโควิด 19 อาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนของระบบทางเดินหายใจเพิ่มขึ้น ส่งผลต่อการดูแลบุตร การให้นมมารดา การพร่องสัมพันธภาพและความผูกพันระหว่างมารดาและบุตร เนื่องจากมารดาหลังคลอดลดการสัมผัสใกล้ชิด หรือเว้นระยะห่างจากบุตร รวมถึงก่อให้เกิดความเครียด ความวิตกกังวล และภาวะซึมเศร้าหลังคลอด แม้ว่าจะมีการศึกษาที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันการติดเชื้อโควิด 19 ในประชากรทั่วไปและสตรีตั้งครรภ์อย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ตามการศึกษาในกลุ่มมารดาหลังคลอดยังมีอยู่อย่างจำกัด โดยเฉพาะการศึกษาที่มุ่งวิเคราะห์ปัจจัยที่สามารถทำนายความตั้งใจในการปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อโควิด 19 ในระยะหลังคลอด ดังนั้นการศึกษาปัจจัยทำนายที่มีอิทธิพลต่อความตั้งใจในการปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันการติดเชื้อโควิด 19 ในมารดาหลังคลอดจึงมีความสำคัญเพื่อให้ได้ข้อมูลเชิงประจักษ์สำหรับการพัฒนาแนวทางส่งเสริมพฤติกรรมการป้องกันการติดเชื้ออย่างเหมาะสม การศึกษาในครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบความสัมพันธ์เชิงทำนาย มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยทำนายความตั้งใจในการปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อโควิด 19 ในมารดาหลังคลอด โดยนำทฤษฎีพฤติกรรมตามแผนมาเป็นกรอบแนวคิดในการศึกษา กลุ่มตัวอย่างเป็นมารดาหลังคลอด อายุ 18 ปีขึ้นไป เลี้ยงดูบุตรและอยู่หอผู้ป่วยเดียวกัน สามารถอ่านและเข้าใจภาษาไทย จำนวน 202 ราย คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบการสุ่มตามความสะดวก เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วยแบบสอบถามจำนวน 5 ชุด ได้แก่ 1) แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล 2) แบบประเมินทัศนคติเชิงพฤติกรรม ประกอบด้วย แบบสอบถามความเชื่อเชิงพฤติกรรม และ แบบสอบถามการประเมินผลลัพธ์ของพฤติกรรม 3) แบบประเมินบรรทัดฐานเชิงอัตวิสัย ประกอบด้วย แบบสอบถามความเชื่อเชิงบรรทัดฐาน และ แบบสอบถามแรงจูงใจที่จะคล้อยตาม 4) แบบประเมินการรับรู้ในการควบคุมพฤติกรรม ประกอบด้วยแบบสอบถามความเชื่อเกี่ยวกับการควบคุมตนเอง และแบบสอบ ถามการรับรู้พลังอำนาจ 5) แบบสอบถามความตั้งใจที่จะปฏิบัติพฤติกรรม การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน สหสัมพันธ์ของสเปียร์แมน และการถดถอยพหุคูณ เพื่อหาปัจจัยทำนายความตั้งใจในการปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อโควิด 19 ในมารดาหลังคลอด ผลการวิจัย พบว่า การรับรู้ในการควบคุมพฤติกรรม (β = .57, p < .001) บรรทัดฐานเชิงอัตวิสัย (β = .17, p = .002) และทัศนคติเชิงพฤติกรรม (β = .15, p = .009) สามารถร่วมกันอธิบายความแปรปรวนของความตั้งใจที่จะปฏิบัติพฤติกรรมได้ร้อยละ 63.30 (R² = .63, F = 113.71, p < .001) ซึ่งการรับรู้ในการควบคุมพฤติกรรมเป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุดในการทำนายความตั้งใจที่จะปฏิบัติพฤติกรรมของมารดาหลังคลอด ดังนั้น บุคลากรด้านสาธารณสุขควรส่งเสริมความสามารถของมารดาหลังคลอดในการปฏิบัติตามมาตรการป้องกันโรคโดยจัดหาอุปกรณ์ป้องกันการติดเชื้อที่เพียงพอ ให้คำแนะนำที่เหมาะสม และจัดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการปฏิบัติตัว ในการป้องกันการติดเชื้อขณะดูแลและให้นมบุตร รวมทั้งการพัฒนาโปรแกรมโดยการเสริมสร้างแรงสนับสนุนจากบุคคลสำคัญในการป้องกันการติดเชื้อ โดยมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมของสมาชิกในครอบครัวในการให้ความรู้ทางด้านสุขภาพและการส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสม การสร้างเสริมทัศนคติเชิงบวกแก่มารดาหลังคลอด ทำให้มารดาหลังคลอดตระหนักถึงความสำคัญและเห็นคุณค่าของการปฏิบัติตัวในการป้องกันการติดเชื้อและแพร่กระจายเชื้อโควิด 19 รวมถึงการแนะนำให้มารดาหลังคลอดฉีดวัคซีนหรือส่งเสริมให้รับประทานอาหารที่ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันโรค การอยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีอากาศถ่ายเท และการล้างมือหรือสวมหน้ากากอนามัยเมื่อไปสถานที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อระบบทางเดินหายใจ รวมทั้งการพัฒนาระบบแจ้งเตือนผ่านแอปพลิเคชัน เพื่อติดตามพฤติกรรมและให้ความรู้แก่มารดาหลังคลอด อันจะนำไปสู่การส่งเสริมผลลัพธ์ด้านสุขภาพของมารดาหลังคลอด คำสำคัญ : โควิด 19 ความตั้งใจ มารดาหลังคลอด ทฤษฎีพฤติกรรมตามแผน การแพร่กระจายเชื้อ