ფილერები ფერეიდნელ ქართველთა მეტყველებაში

Vollständiger Abstract

Worum geht es in dieser Arbeit?

ფერეიდნული დიალექტი, რომელიც ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში, კერძოდ, ფერეიდუნშაჰრის პროვინციაში არის გავრცელებული, ენათმეცნიერთა განსაკუთრებული ინტერე­სის საგანია. ფერეიდნელ ქართველთა მეტყველება საინტერესოა ფილერების გამოყენების მხრივ. მეტყველების პროცესში ხშირად იხმარება სხვადასხვა ენობრივი საშუალებები: ნაცვალსახელები, შორისდებულები, ნაწილაკები, სიტყვები, ფრაზები, ბგერები / მარცვლები, პაუზა...). ფილერების მრავალფეროვნებასა და ინტენსივობას ძირითადად განსაზღვრავს ფერეიდანში არსებული ბი­ლინ­გვური გარემო და, შესაბამისად, იქ მცხოვრებ ქართველთა დაბალი ენობრივი კომპეტენცია (მშობლიური ენის / დიალექტის ფლობის კუთხით). ზოგადად, ფილერებს მეტწილად ის ადამიანე­ბი იყენებენ, რომლებიც სრულყოფილად ვერ ფლობენ მშობლიურ ენას / დიალექტს და საუბრისას წარმოქმნილი პაუზის შევსებას სხვადასხვა საშუალებით ცდილობს. გარდა ენობრივი კომპე­ტენციისა, გასათვალისწინებელია სხვა ფაქტორებიც (განათლების დონე, ფსიქოლინგვისტური...). ფერეიდნულ დიალექტში აქტიურად გამოიყენება ქართული სიტყვა-ფილერები. ამასთან, უცხოენოვან გარემოში ხანგრძლივი არსებობის შედეგად გაჩნდა უცხოენოვანი (უმთავრესად სპარსული, იშვიათად არაბული წარმომავლობის) სიტყვაფორმები, რაც, ბუნებრივია, შესაბამისი ქართული მასალის შეზღუდვის ხარჯზე ხდება. წარმოდგენილ კვლევაში დიალექტურ მასალასა და სამეცნიერო ლიტერატურაზე დაყრდნო­ბით, გააანალიზებულია ფერეიდნელ ქართველთა მეტყველებაში დადასტურებული პაუზის შევ­სე­ბის საშუალებები / ფილერები, მათი ფორმობრივი, სემანტიკური და ფუნქციონალური მახასიათებ­ლები. ფერეიდნულის ფაქტები შედარებულია ქართული ენის სხვა დიალექტების მონაცემებთან. საანალიზოდ აღებულია სტატიის ავტორთა მიერ სხვადასხვა პერიოდში ფერეიდნის ქართულ დასახლებებში ჩაწერილი დიალექტური ტექსტები. აგრეთვე, სხვადასხვა დროს ქართველ მკვლე­ვართა მიერ ჩაწერილი ფერეიდნული მეტყველების ნიმუშები, რომლებიც გამოქვეყნებულია და განთავსებულია ქართულ დიალექტურ კორპუსში (corpora.co). განხილული მასალა ნათლად ასახავს ფერეიდანში ქართულ-სპარსული ენობრივი ინტერფე­რენციის შედეგად ამჟამად არსებულ ენობრივ ვითარებას და წარმოაჩენს ფერეიდნელ ქართველთა მეტყველებაში მიმდინარე ცვლილებებების ზოგად ტენდენციებს.